Kernfeiten
Tussen 2015 en 2050 zal het percentage van de wereldbevolking ouder dan 60 jaar bijna verdubbelen, van 12% naar 22%.
In 2020 zal het aantal mensen van 60 jaar en ouder groter zijn dan het aantal kinderen jonger dan 5 jaar.
In 2050 zal 80% van de ouderen in lage- en middeninkomenslanden wonen.
De vergrijzing van de bevolking verloopt veel sneller dan in het verleden.
Alle landen staan voor grote uitdagingen om ervoor te zorgen dat hun gezondheids- en sociale systemen klaar zijn om optimaal te profiteren van deze demografische verschuiving.
Overzicht
Mensen over de hele wereld leven langer. Tegenwoordig kunnen de meeste mensen verwachten dat ze zestig jaar of ouder worden. Elk land ter wereld ziet een groei in zowel het aantal inwoners als het aandeel ouderen in de bevolking.
In 2030 zal 1 op de 6 mensen wereldwijd 60 jaar of ouder zijn. Het aandeel van de bevolking van 60 jaar en ouder zal dan toenemen van 1 miljard in 2020 tot 1,4 miljard. Tegen 2050 zal de wereldbevolking van 60 jaar en ouder verdubbelen (2,1 miljard). Het aantal personen van 80 jaar en ouder zal naar verwachting tussen 2020 en 2050 verdrievoudigen tot 426 miljoen.
Hoewel deze verschuiving in de leeftijdsverdeling van de bevolking naar hogere leeftijden – bekend als vergrijzing – begon in landen met een hoog inkomen (in Japan is bijvoorbeeld al 30% van de bevolking ouder dan 60 jaar), ervaren nu vooral lage- en middeninkomenslanden de grootste veranderingen. Tegen 2050 zal tweederde van de wereldbevolking ouder dan 60 jaar in lage- en middeninkomenslanden wonen.
Veroudering uitgelegd
Op biologisch niveau is veroudering het gevolg van de opeenhoping van allerlei moleculaire en cellulaire schade in de loop der tijd. Dit leidt tot een geleidelijke afname van de fysieke en mentale capaciteit, een toenemend risico op ziekte en uiteindelijk de dood. Deze veranderingen verlopen niet lineair of consistent en hangen slechts losjes samen met iemands leeftijd in jaren. De diversiteit die we op oudere leeftijd zien, is niet toevallig. Naast biologische veranderingen gaat veroudering vaak gepaard met andere levensfasen, zoals pensionering, verhuizing naar een meer geschikte woning en het overlijden van vrienden en partners.
Veelvoorkomende gezondheidsproblemen die samenhangen met ouder worden
Veelvoorkomende aandoeningen op oudere leeftijd zijn gehoorverlies, staar en refractieafwijkingen, rug- en nekpijn en artrose, chronische obstructieve longziekte (COPD), diabetes, depressie en dementie. Naarmate mensen ouder worden, is de kans groter dat ze meerdere aandoeningen tegelijk ervaren.
Ouderdom wordt ook gekenmerkt door het ontstaan van verschillende complexe gezondheidsproblemen die algemeen bekend staan als geriatrische syndromen. Deze zijn vaak het gevolg van meerdere onderliggende factoren en omvatten kwetsbaarheid, urine-incontinentie, vallen, delirium en doorligwonden.
Factoren die van invloed zijn op gezond ouder worden
Een langer leven brengt kansen met zich mee, niet alleen voor ouderen en hun families, maar ook voor de samenleving als geheel. Extra jaren bieden de mogelijkheid om nieuwe activiteiten te ondernemen, zoals een vervolgopleiding, een nieuwe carrière of een lang verwaarloosde passie. Ouderen leveren ook op vele manieren een bijdrage aan hun familie en gemeenschap. De omvang van deze kansen en bijdragen hangt echter sterk af van één factor: gezondheid.
Uit onderzoek blijkt dat het percentage mensen dat in goede gezondheid leeft, over het algemeen constant is gebleven. Dit impliceert dat de extra levensjaren in slechte gezondheid worden doorgebracht. Als mensen deze extra levensjaren in goede gezondheid kunnen doorbrengen en in een ondersteunende omgeving leven, zal hun vermogen om de dingen te doen die ze belangrijk vinden, weinig verschillen van dat van een jonger persoon. Als deze extra jaren echter worden gedomineerd door een afname van fysieke en mentale capaciteit, zijn de gevolgen voor ouderen en de samenleving negatiever.
Hoewel sommige verschillen in de gezondheid van ouderen genetisch bepaald zijn, wordt het grootste deel veroorzaakt door de fysieke en sociale omgeving van mensen – waaronder hun huis, buurt en gemeenschap, evenals hun persoonlijke kenmerken – zoals hun geslacht, etniciteit of sociaaleconomische status. De omgeving waarin mensen opgroeien als kind – of zelfs als ongeboren kind – in combinatie met hun persoonlijke kenmerken, heeft langetermijneffecten op hoe ze ouder worden.
De fysieke en sociale omgeving kunnen de gezondheid direct beïnvloeden, of via belemmeringen of stimulansen die van invloed zijn op kansen, beslissingen en gezondheidsgedrag. Het volhouden van gezonde gewoonten gedurende het hele leven, met name een evenwichtig voedingspatroon, regelmatige lichaamsbeweging en het afzien van tabaksgebruik, dragen allemaal bij aan het verminderen van het risico op niet-overdraagbare ziekten, het verbeteren van de fysieke en mentale capaciteit en het uitstellen van zorgafhankelijkheid.
Een ondersteunende fysieke en sociale omgeving stelt mensen in staat om te doen wat belangrijk voor hen is, ondanks een verminderd vermogen. De beschikbaarheid van veilige en toegankelijke openbare gebouwen en vervoer, en plekken waar je gemakkelijk kunt wandelen, zijn voorbeelden van een ondersteunende omgeving. Bij het ontwikkelen van een volksgezondheidsaanpak voor vergrijzing is het belangrijk om niet alleen individuele en omgevingsgerichte benaderingen te overwegen die de beperkingen die met de ouderdom gepaard gaan, verzachten, maar ook benaderingen die herstel, aanpassing en psychosociale groei kunnen bevorderen.
Uitdagingen bij het omgaan met de vergrijzing van de bevolking
Er bestaat geen typische oudere. Sommige tachtigjarigen hebben fysieke en mentale capaciteiten die vergelijkbaar zijn met die van veel dertigjarigen. Anderen ervaren al op veel jongere leeftijd een aanzienlijke achteruitgang van hun capaciteiten. Een alomvattende aanpak vanuit de volksgezondheid moet rekening houden met deze grote verscheidenheid aan ervaringen en behoeften van ouderen.
De diversiteit die we zien bij ouderen is geen toeval. Een groot deel ervan komt voort uit de fysieke en sociale omgeving van mensen en de invloed daarvan op hun kansen en gezondheidsgedrag. De relatie die we met onze omgeving hebben, wordt beïnvloed door persoonlijke kenmerken zoals het gezin waarin we geboren zijn, ons geslacht en onze etniciteit, wat leidt tot ongelijkheden in de gezondheid.
Ouderen worden vaak gezien als kwetsbaar of afhankelijk en als een last voor de maatschappij. Professionals in de volksgezondheid, en de maatschappij als geheel, moeten deze en andere leeftijdsdiscriminatie aanpakken. Deze vooroordelen kunnen leiden tot discriminatie, beïnvloeden de beleidsvorming en beperken de mogelijkheden voor ouderen om gezond ouder te worden.
Globalisering, technologische ontwikkelingen (bijvoorbeeld in transport en communicatie), verstedelijking, migratie en veranderende gendernormen beïnvloeden het leven van ouderen op directe en indirecte wijze. Een volksgezondheidsaanpak moet rekening houden met deze huidige en verwachte trends en het beleid daarop afstemmen.
Reactie van de WHO
De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft 2021-2030 uitgeroepen tot het Decennium van Gezond Ouder Worden en de WHO gevraagd de uitvoering hiervan te leiden. Het Decennium van Gezond Ouder Worden is een wereldwijde samenwerking tussen overheden, het maatschappelijk middenveld, internationale organisaties, professionals, de academische wereld, de media en de private sector. Gedurende tien jaar zullen zij gezamenlijk, stimulerend en in samenwerking actie ondernemen om een langer en gezonder leven te bevorderen.
Het Decennium bouwt voort op de mondiale strategie en het actieplan van de WHO en het internationale actieplan van Madrid van de Verenigde Naties inzake vergrijzing, en ondersteunt de verwezenlijking van de Agenda 2030 van de Verenigde Naties inzake duurzame ontwikkeling en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen.
Het decennium van gezond ouder worden (2021-2030) streeft ernaar de ongelijkheid in de gezondheidszorg te verminderen en de levens van ouderen, hun families en gemeenschappen te verbeteren door middel van collectieve actie op vier gebieden: het veranderen van onze denkwijze, gevoelens en gedrag ten aanzien van ouderdom en leeftijdsdiscriminatie; het ontwikkelen van gemeenschappen op een manier die de mogelijkheden van ouderen bevordert; het leveren van persoonsgerichte, geïntegreerde zorg en eerstelijnsgezondheidszorg die aansluit bij de behoeften van ouderen; en het bieden van toegang tot kwalitatief goede langdurige zorg aan ouderen die dit nodig hebben.
Geplaatst op: 24 november 2021
